No title

Ter afronding van de meer dan driehonderd programma’s over het strijkkwartet tenslotte nog twee werken van de samensteller van het programma, Leo Samama. Allereerst zijn omvangrijke tweede strijkkwartet, Le grand quatuor, en daarna het Derde kwartet. In beide werken is wederom het samenspel tussen virtuoze uitbarstingen en een enigszins oosterse zangerigheid opvallend. En dat alles toch altijd weer gevat in streng gevormde structuren. Leo Samama (1951) – Tweede strijkkwartet, “Le grand quatuor”, opus 79 (2011) * Allegro non troppo, ma passionato, 2. Scherzo, presto, 3. Molto lento, 4. Allegro non troppo, ma giocoso Uitvoerenden: Arcadia Quartet CD: Etcetera Leo Samama (1951) – Derde strijkkwartet, opus 93 (2016) In one movement Uitvoerenden: Messages Quartet Opname: Privé van Festival van Krakau, d.d. 28 april 2017

“What Remains”, het Vierde strijkkwartet van Roukens, heeft direct te maken met een fenomeen waar we in onze tijd steeds meer mee te maken hebben, namelijk met ons verleden en wat we ons daarvan herinneren, of beter nog: wat daarvan is overgebleven. Daarmee sluit het werk goed aan bij de neoromantiek in veel muziek van onze tijd. Ik zekere zin speelt Leo Samama daar ook mee, zoekend naar zowel een aangename aansluiting bij de speelpraktijk van strijkkwartetten en de mild virtuoze, maar vooral lyrische inborst in de meeste van zijn werken, zoals het Petit quatuor en de Drie bagatellen. In menig werk van Samama speelt ook de muziek van het middenoosten een rol, en zo verloochent Aftab Darvishi niet haar Iraanse afkomst in “Persian Miniature”. Daartegenover verkiest de Nederlands-Israëlische componist Karmit Fadael zich in “’t Kan verkeeren” haar inspiratie uit een oud Nederlands lied te haar. Joey Roukens (1982) – Vierde strijkkwartet, “What remains” (2019) Strange oscillations, 2. Motectum Uitvoerenden: Dudok Quartet CD: Rubicon Leo Samama (*1951) – Un petit quatuor pour les amateurs du genre,                                                                                               opus 59 (2001) Allegro, 2. Calme et souple, 3. Allegro aperto Uitvoerenden: Ruysdael Kwartet Live opname, Orlando Festival Leo Samama (1951) – 3 Bagatellen voor strijkkwartet, opus 85 (2014) Andante, 2. Molto lento, 3. Molto presto Uitvoerenden: Nairi Quartet CD: Etcetera Aftab Darvishi (*1987) – Persian Miniature (2022) Uitvoerenden: Ruysdael Kwartet Opname: Youtube Karmit Fadael (*1996) – ’t Kan Verkeeren (2022) Uitvoerenden: Ruysdael Kwartet Opname: Youtube

In de laatste decennia van de vorige eeuw was voor vele, niet alleen jongere componisten, het modernisme al weer verleden tijd geworden. Zij verkozen een expressieve, menigmaal opvallend romantische muziek te schrijven, waarbij bovendien de strenge afbakening van stijlen en genres van voorheen genegeerd werden. Zo is het Tweede strijkkwartet “Landscape of a soul’s remembering” van Vanessa Lann zowel meditatief passend in de ‘New Age’ als expirementeel door het gebruik van microtonaliteit en ruimtelijkheid in de opstelling van de kwartetleden. Max Knigge’s beschrijvende kwartet “OhEngelOh Revisited”, met een knipooh naar zijn geboorteplaats, Hengelo’, is op momenten jazzy en vooral zeer herkenbaar van klank. Het Vijfde strijkkwartet “Forgotten Dutch Melodies” van Joey Roukens haakt evenzeer aan bij wat lijkt op bekende klanken, al komen die uit de zeventiende eeuw. Het resultaat is een intrigerende botsing tussen nu en toen, het begin van de 17e en het begin van de 21e eeuw. Vanessa Lann (*1968) – Landscape of a soul’s remembering (2006) Uitvoerenden: Doelen Kwartet Opname: Youtube Max Knigge (*1984) – OhEngelOh revisited (2015) I. Bevlogen, in de morgen, II. Under winter’s constellations (Romeo), III. OhEngelOh Uitvoerenden: Dudok Kwartet Live Opname: Youtube Joey Roukens (*1982) – Vijfde strijkkwartet, “Forgotten Dutch Melodies” (2023) From a 17th-Century Songbook, 2. Deianira, Ick Kent, 3. A Tune from the North, 4. Country Dance Uitvoerenden: Apollo Chamber Players Live Recording: Crescendo Recordings

Daan Manneke heeft zijn leven lang een verbinding tussen heden en verleden gezocht, maar ook naar ruimte in de tijd, naar het effect van akoestische ruimten. Bijna als een beeldhouwer in klanken. Zo bestaat zijn Strijkkwartet ARC III bestaat uit een reis door de tijd van een enkele dag, van de ochtend tot de nacht. Een van zijn studenten was Marijn Simons als tiener. In dit en de volgende programma’s klinken enkele van de opdrachtwerken bij het 25-jarig bestaan van het Ruysdael Kwartet. Allereerst “Red, Yellow and Bluegrass” van Guus Janssen en “Ruysdael, the enlightened Calvinist” van Martijn Padding. Daan Manneke (1939) – Arc III: La Flèche (2007) Concert I Le Matin, 2. Concert II Le Midi, 3. Concert III, L’après-midi, 4. Concert IV Le soir, 5. Concert V La Nuit Uitvoerenden: Van Dingstee Quartet CD: Quintone Marijn Simons (1982) – Tweede strijkkwartet (1998, r. 2001) Moderato, 2. Andante, 3. Largo – Allegretto Uitvoerenden: Mondriaan Kwartet CD: Etcetera Guus Janssen (*1951) – Red, yellow and bluegrass (2022) Uitvoerenden: Ruysdael Kwartet             Opname: Youtube Martijn Padding (*1956) – Ruysdael, the enlightened Calvinist (2022)             Uitvoerenden: Ruysdael Kwartet             Opname: Youtube

Ook vandaag staat één enkele componist centraal, Jacob ter Veldhuis. Zijn muziek is neoromantisch, doorvlochten met elementen uit de pop- en rockcultuur, en op een bijzondere manier verhalend. Zoals het Eerste strijkkwartet “Versailles” als klinkende parallel van het paleis van de Franse zonnekoning. Of het desolate Tweede strijkkwartet “Postnuclear Winterscenario” naar aanleiding van de golfoorlog. En niet minder het Derde strijkkwartet “There must be some way out of here” (naar een tekst van Bob Dylan), weg uit de beklemmingen van de eigen tijd. Tot slot klinkt een wat lichter slotakkoord in het miniatuurkwartet Stardust.   Jacob ter Veldhuis (1951) – Eerste strijkkwartet, “Versailles” (1990) Parterre De pièces de Couperin, II. Labyrinth, III Disposition générale d’un Grand Jardin, IV Trianon de Porcelaine Uitvoerenden: The Netherlands String Quartet CD: Challenge Records Jacob ter Veldhuis (1951) – Tweede strijkkwartet, “Postnuclear Winterscenario” (1994)             Uitvoerenden: Netherlands String Quartet CD: Challenge Records Jacob ter Veldhuis (1951) – Derde strijkkwartet, “There must be some way out of here” (1995) Slow movement, 2. Fast movement Uitvoerenden: Netherlands String Quartet CD: Challenge Records Jacob ter Veldhuis (1951) – Stardust (2022)             Uitvoerenden: Ruysdael Kwartet             Opname: Youtube

Willem Jeths studeerde in Utrecht compositie bij Hans Kox en Tristan Keuris. Van deze laatste heeft hij in zijn eerste strijkkwartet Arcate enkele trekjes overgenomen, zoals de zich steeds herhalende loopjes en akkoorden, en de aanhoudende basistonen vanwaar alle gegevens worden uitgezet. Met het daaropvolgende kwartet, …Un vago ricordo…, is Jeths een eigen weg ingeslagen. In dit werk herinnert hij zich Schumanns Strijkkwartet in A. Zijn herinneringen zijn echter versluierd, door vervormings- en vervreemdingstechnieken (zoals kwarttonen en langzame vibrati). Ook het derde strijkkwartet, Intus trepidare, gaat over herinneringen, van De schone slaapster van Tsjaikovski en Alban Bergs Lyrische Suite. Beide walsen. Het resultaat is echter door en door eigen aan Jeths eigen toontaal. Willem Jeths (1959) – Eerste strijkkwartet “Arcate” (1990) Uitvoerenden: Zephyr Quartet CD: NM Classics Willem Jeths (1959) – Tweede strijkkwartet, “Un vago ricordo” (1996) Uitvoerenden: Zephyr Quartet CD: NM Classics Willem Jeths (1959) – Derde strijkkwartet, “Intus trepidare” (2003) Uitvoerenden: Doelen Kwartet CD: Etcetera

Het Spring Quartet van Joep Straesser is een hommage aan Ludwig van Beethoven, waarin de componist reflecteert over Beethovens late strijkkwartet opus 131. De twee strijkkwartetten van Tristan Keuris behoren tot de tot de top van de Nederlandse strijkkwartetmuziek: knap van constructie, zangerig van toon, overwegend tonaal en rijk aan bijzondere invallen. Als weinig andere componisten weet Keuris grote lijnen te trekken. Spannende momenten vol energie staan tegenover verstilde mijmeringen. Joep Straesser (1934-2004) – Spring Quartet ‘Sightseeing V – Hommage aan Ludwig van Beethoven’ (1971) Uitvoerenden: Gaudeamus Quartet Radio Opname Tristan Keuris (1946-1996) – Eerste strijkkwartet (1982) * Introduzione, 2. Calando, 3. Quasi agitato Uitvoerenden: Orpheus Quartet CD: Channel Classics Tristan Keuris (1946-1996) – Tweede strijkkwartet (1985) * Adagio, 2. Molto agitato, 3. Scorevole quasi allegretto, 4. Marcia, molto energico Uitvoerenden: Orpheus Quartet CD: Channel Classics

In zijn Eerste strijkkwartet uit 1955 heeft de toen 25-jarige Hans Kox, die onder meer bij Henk Badings had gestudeerd, laten horen waartoe hij in staat was. Dit is uitermate lyrische muziek, soms grillig, soms intiem, en bovenal hoogstpersoonlijk. Ruim vier decennia later verscheen het Tweede strijkkwartet van Kox. De toon is nog altijd even intens en zinderend. Guus Janssen heeft als componist en improviserend musicus grote naam verworven. In het strijkkwartet Streepjes juit 1981 onderzoekt Janssen nieuwe klanken voor het kwartet met boventonen en verstemmingen. Het resultaat is bevreemdend en fascinerend. Het Eerste strijkkwartet uit 1999 van Oscar van Dillen is een expressief voorbeeld van neoromantische atonaliteit. Hans Kox (1930-2019) – Eerste Strijkkwartet (1955) * Sostenuto pesante – Allegro, 2. Adagio, 3. Allegro assai Uitvoerenden: Utrecht String Quartet CD: Attacca Hans Kox (1930-2019) – Tweede strijkkwartet (1996) * Lento-Allegro, 2. Andante amoroso, 3. Il tempo perduto, 4. Allegretto, 5. Allegro molto Uitvoerenden: Rubens Quartet Opname Youtube Guus Janssen (*1951) – Streepjes (1981)             Uitvoerenden: Doelen Kwartet             CD: Attacca Oscar van Dillen (1958) – Eerste strijkkwartet (1999)             Uitvoerenden: Doelen Kwartet             CD: Etcetera

De Chinese componist Tan Dun in zijn eerste strijkkwartet ‘Feng Ya Song’ oude Chinsese en moderne westerse technieken samengebracht. Hetzelfde deed hij in het kwartet ‘Eight Colors’. In elk deeltje zijn elementen van de traditionele Chinese theatermuziek te horen, maar voorzien van de modernste middelen en vaak heftig dissonant. Het contrast van de culturen staat ook centraal in het Vijfde strijkkwartet van Bright Sheng. Beide culturen blijven zelfstandig naast elkaar staan maar leren elkaar op een dieper niveau kennen en begrijpen. Tan Dun (*1957) – Fa-Yeng-Song (Strijkkwartet nr.1) (1982, r.2018) Feng, 2. Ya, 3. Song             Uitvoerenden: Shanghai Quartet             Opname op Internet Tan Dun (*1957) – Eight Colors for String Quartet (1986) Peking Opera, 2. Shadows, 3. Pink Actress, 4. Black Dance, 5. Zen, 6. Drum and Gong, 7. Claudiness, 8. Red Sona             Uitvoerenden: Arditti Quartet             CD: NWCRI Bright Sheng (*1955) – Strijkkwartet nr.5 ‘Miraculous’ (2007) Uitvoerenden: Shanghai Quartet CD: Naxos

Toru Takemitsu was de eerste Japanner met internationale erkenning, mede door zijn filmpartituren. Voor hem geldt dat muziek ‘is’ en niet ‘wordt’. Er gaat van zijn werken, ook zijn twee strijkkwartetten, daardoor een grote innerlijke rust uit. Bright Sheng werd in Shanghai geboren, moest tijdens de culturele revolutie aan de grens met Tibet de kost verdienen als musicus in een lokaal danstheater en mocht in 1978 naar Shanghai terugkeren om compositie te studeren. In 1982 vertrok hij naar New York. Maar zijn werk bleef nauw verbonden aan zijn ervaringen als banneling in het verre westen van China. Toru Takemitsu (1930-1996) – Landscape for String Quartet (1960)             Uitvoerenden: Lotus String Quartet             CD: Warner Classics Toru Takemitsu (1930-1996) – A Way A Lone (1981)             Uitvoerenden: New Zealand String Quartet             CD: Naxos Bright Sheng (*1955) – Strijkkwartet nr.3 (1993)             Uitvoerenden: Shanghai Quartet             CD: BIS Bright Sheng (*1955) – Strijkkwartet nr.4 ‘Silent Temple’ (2000)             Uitvoerenden: Shanghai Quartet CD: BIS